Skip to content
Shikhar Insurance
National Life

आत्मनिर्भर अर्थतन्त्रका लागि होटल क्षेत्रः ‘हामी ५० लाख पर्यटक धान्न सक्ने अवस्थामा छौं’

Hyundai
NCELL
NIMB

नेपालमा व्यावसायिक रुपमा होटल उद्योगको सुरुआत २००७ सालमा प्रजातन्त्र आएपछि भएको हो । त्यसअगाडि काठमाडौं आउने तीर्थयात्रीहरुका लागि धर्मशाला हुन्थे । ती धर्मशाला नै परम्परागत होटल वा बासस्थान थिए ।

सन् १९५१ मा महेश्वर शमशेरले ललितपुरको जावलाखेलमा होटल हिमालय इन बनाएपछि नेपालमा होटलको जग बसेको हो । तर त्यसपछि होटलको व्यावसायिक विकास भने होटल रोयल खुलेपछि भएको हो ।

अहिले निर्वाचन आयोग भएको भवनमा होटल रोयल खुल्यो । त्यो होटलपछि भने नेपालमा होटलको आधुनिक युग सुरु भएको मानिन्छ । आजसम्म आइपुग्दा नेपाली होटल उद्योगले ७० वर्षजति पार गरिसक्यो ।

हाम्रा अधिकांश होटल पर्यटक लक्षित हुन् । होटल एसोसिएसन नेपालको सन् २०१९ तथ्यांकअनुसार नेपालमा तारे होटलको संख्या १ सय ३८ छ । त्यस्तै टुरिस्ट स्टयान्डर्ड होटल १ हजार १ सय ५१ वटा छन् । यी सबै होटलमा करिब ४४ हजार बेडको प्रबन्ध रहेको छ ।

नेपाली पर्यटन उद्योगको एउटा मेरुदण्ड हो होटल क्षेत्र । पर्यटकले आफ्नो अधिकांश समय होटलमा बिताउँछन् । पर्यटकीय मौसमको समेत गरेर जोड्ने हो भने होटल क्षेत्रले वार्षिक करिब ११ लाख मान्छेलाई रोजगारी प्रदान गर्दै आएको छ । कोरोना महामारीकै बीच (२०७६/०७७)मा पर्यटन क्षेत्रले स्थायी रुपमा ७२ हजार मानिसलाई रोजगारी दिएको नेपाल सकारको आर्थिक सर्वेक्षण ०७६/०७७ ले देखाउँछ । ०७७/०७८ मा आइपुग्दा यो संख्या बढेको छ ।

विदेशी मुद्रा आर्जनको ठूलो स्रोत हो पर्यटन तथा होटल क्षेत्र । कोरोनापछि पर्यटन र होटल क्षेत्र शून्यको अवस्थामा झ¥यो । पर्यटन बोर्डले गरेको अध्ययनअनुसार कोरोना महामारी सुरु भएसँगै होटल क्षेत्रले ८१ अर्ब १० करोड रुपैयाँ नोक्सान सहनुपर्यो ।

सरकारले पर्यटनलाई कोरोनाबाट अति प्रभावित क्षेत्र घोषणा समेत गरेको थियो । सरकारले घोषणा मात्र ग¥यो, तर होटल क्षेत्रका लागि केही काम गरेन ।
यो संकटबाट मुक्ति पाउन हामीले विदेशी पर्यटकलाई नेपालमा २० प्रतिशत छुट दिने योजना सरकारलाई प्रस्ताव ग¥यौं । हामीले विदेशी पर्यटकलाई नेपालको आन्तरिक उडानमा छुट दिन पनि आग्रह गरेका थियौं ।

आर्थिक वर्ष २०७८/७९ सार्क मुलुकबाट नेपाल आउने पर्यटकलाई सरकारले भिसा निःशुल्क गर्ने निर्णय गरेको थियो । तर यो योजना लागु हन सकेन । आन्तरिक पर्यटन विस्तार गर्न निजामती कर्मचारीलाई १० दिनको भ्रमण भत्तासहितको बिदा दिने घोषणा गरिएको थियो ।

तर यी योजना कार्यान्वयनमा सरकारले जोड दिएन । हामीले एकोहोरो जोड दिएर मात्र हुँदैन । यी योजना तदारुकताका साथ कार्यान्वयन गरिनुपर्ने थियो । किनभने, संसारभर कोरोनाले आर्थिक गतिविधि कमजोर बनाएको छ । यस्तो अवस्थामा हरेक देशले पर्यटक आकर्षित गर्न विभिन्न योजना ल्याइरहेका छन् । तर हामीले ल्याएका योजना कार्यान्वयन नै हुन सकेन । हाम्रा होटलको भवन नेपालमा भए पनि ग्राहक भने विदेशी हुन् । हामीले हाम्रो सेवा र कार्याशैली पनि अन्तरराष्ट्रिय स्तरकै बनाउनुपर्ने बाध्यता हुन्छ । तर सरकारी योजनाहरुले गर्दा यसमा असर पर्न गएको छ ।

नेपाली होटलहरुले पर्यटकलाई उच्च स्तरीय सेवा दिएका छन् । त्यसैले त नेपाल आउने पर्यटकमध्ये ६० प्रतिशत दोहोर्याएर आउने गर्छन् । अहिले चीनबाट पर्यटक आएका छैनन् । चीन सरकारले आफ्ना नागरिकलाई बाहिर जान अझै प्रतिबन्ध लगाएको छ । चिनियाँ पर्यटक नेपाल आउनेबित्तिकै होटल र पर्यटन क्षेत्र उकासिन्छ । चिनियाँ पर्यटक पर्खेर बस्नुभन्दा पहिला हामीले अन्य देशका पर्यटकलाई पनि नेपाल ल्याउने कोसिस भने गर्नुपर्छ ।

अहिले विदेशीहरु नेपालमा के प्याकेज छ भनेर सोध्ने गर्छन् । त त्यसको हामीसँग जवाफ छैन । जहाँबाट पर्यटक आउँथे त्यहाँ पनि आर्थिक गतिविधि कमजोर छ । त्यसैले घुम्न निस्किरहेका थोरै मान्छेलाई आफूतिर आकर्षित गर्ने खिचातानी चलेको छ ।

२०७९ को सुरुआतदेखि होटलको बुकिङ र अकुपेन्सी रेट २५ प्रतिशत पुगेको छ । ७५ प्रतिशत त अझै खाली नै छ । कोरोना महामारीबाट उकासिँदै गरेका हामीलाई सरकारले प्राथमिकतामा राखेन । हामीलाई सेवा क्षेत्रमा राखियो । हाम्रो माग त हामीलाई उद्योग क्षेत्रमा राखियोस् भन्ने हो ।

अहिले होटल अकुपेन्सी बढ्नुको मुख्य कारण भनेको आन्तरिक पर्यटकको बढ्दो लहर हो । भारतीय पर्यटकको संख्या पनि बढेको छ । भारतीय पर्यटकहरु सडक मार्गबाट आउने धेरै छन् । हाम्रा सडकको अवस्था ठीक छैन, त्यसैले सडक मार्गबाट आउने पर्यटकलाई सास्ती हुन्छ । यस्तो सास्ती भोग्न पर्यटक किन नेपाल आउने ?

युरोप, अमेरिका र अस्ट्रेलियका पर्यटकले प्रि–बुकिङ गरिरहेका छन् । आशा गरौं युरोपबाट पर्यटक आउनेछन् । बुकिङ सफल बनाउन हामीले प्याकेज दिन सक्नुपर्छ, अनि मात्र सफल भइन्छ । अहिले पनि सरकारले पर्यटन क्षेत्रका लागि भनेर ७३ वटा कार्यक्रम बताएको छ । तर कार्यान्वयनमा एउटा पनि गएको छैन ।

सरकारले रात्रिकालीन सम्पदा यात्रा गराउने घोषणा गरेको थियो । तर अहिलेसम्म त्यसका लागि केही तयारी, छलफल गरेका छैन । सरकारसँग नीति, योजना सबै छन् । हामीलाई आवश्यक हुने सबै नीति, कार्यक्रम छन् । तर तिनको यथोचित कार्यान्वयन भने छैन । सरकारले नीति, कार्यक्रम बनाइसकेपछि तिनलाई लागु गर्ने मामिलामा हामीलाई पनि समावेश गर्नुपर्यो । हामी कार्यान्वयन गराउने चरणबाट बाहिर पारिन्छौं, हामीले कार्यान्वयन नगराए पनि हामीसँग परमार्श सरकारले लिन सक्छ ।

काठमाडौंका होटललाई अहिले बैंकको ऋणको समस्या छैन । तर उपत्यका बाहिरका होटललाई भने बैंक ऋणले सताएको छ । सरकारले थोरै समयका लागि सहुलियत दिए पनि उपत्यका बाहिरका होटलका लागि त्यो समय पर्याप्त भएन । सरकारले तत्काल केही कदम चालेन भने यो समस्याले थुप्रै व्यवसायी मारमा पर्ने छन् ।

कोरोनाकालको शून्य अवस्थाबाट हामी २५ प्रतिशत अकुपेन्सीमा आइपुगी सक्यौं । तर अझै धेरै समस्या छन्, जसको समाधान हाम्रो हातमा छैन । जस्तोः हवाई यातायातको समस्या । सडक पूर्वाधारको समस्या । उपत्यकामा बल्झिरहने फोहोरको समस्या । यी समस्याले गर्दा पर्यटक नेपाल आउन मन गर्दैनन् । तर यी समस्याको समाधान हाम्रो हातमै छ ।

हामीसँग अहिले १८ वटा पाँचतारे होटल अप्रेसनमा छन् । यी सबै होटल बजारको डिमान्ड भएर नै त खोलिएका हुन् । पाँचतारे होटलमा अर्बौं रुपैयाँ लगानी लाग्छ । बजारमा डिमान्ड भयो भने पाँचतारे होटलको संख्या अझै बढ्न सक्छ । सामान्य समयमा २० करोड चिनियाँ, १० करोड भारतीय नागरिक घुम्न निस्किन्छन् । नेपालमा बाटो–घाटो, विमानस्थल र सरकारी सेवाहरु व्यवस्थित बनाउने हो भने हामीले वर्षको ५० लाख पर्यटक धान्न सक्छौं । २०१९ मा हामीकहाँ १२ लाख पर्यटक आएका हुन् । अब भने हामी ५० लाख पर्यटक धान्न सक्ने अवस्थामा छौं ।

भैरहवामा अन्तरराष्ट्रिय विमानस्थल बनिसक्यो । विमानस्थल बनेर मात्र भएन, त्यहाँ अहिलेसम्म एउटा मात्र अन्तरराष्ट्रिय उडान भइरहेको छ । उडान बढ्ने भएपछि व्यवसायी पनि त्यसको वरिपरि गएर लगानी गर्थे होला । अहिले सरकारले विदेशी मदिरा आयात रोकेको छ । नेपाल आउने अधिकांश भारतीय पर्यटकले स्कच रक्सी खोज्छन् । आयातमा १ डलर खर्च गरेको भए पनि हामी भने त्यसलाई यहाँ तीन डलर बनाउँथ्यौं ।

मदिरा आयात रोकिए पनि नेपाल त आइरहेकै छ रक्सी । खुला सिमानाका कारण अवैध रुपमा आइरहेको छ । यसले सरकारको राजस्व गुमिरहेको छ । यता अब नक्कली रक्सीसमेत बनाउन थालिसके । यसले दोहोरो घाटा भइरहेको छ । एकातिर सरकारी राजस्व गुमिरहेको छ भने अर्कोतिर हामी पर्यटन व्यवसायीले पर्यटकको माग पूरा गर्न सकिरहेका छैनौं ।

पर्यटन उद्योग पर्यटकको सन्तुष्टिमा निर्भर रहने कार्य हो । त्यसैले पर्यटकलाई सन्तुष्ट गराउन होटलको मात्र होइन राज्यका सबै निकायको कहीँ न कहीँ भूमिका हुन्छ । सबैले आ–आफ्नो भूमिका निर्वाह गरेमा हामी अहिलेको अवस्थाबाट निश्चय नै माथि उक्लन सक्छौं ।

(होटल एसोसिएसन अफ नेपालका वरिष्ठ उपाध्यक्ष विनायक शाहको यो विचार नेपाल आर्थिक पत्रकार संघ(नाफिज)को बार्षिक जर्नल ‘अर्थचित्र’बाट साभार गरिएको हो ।)

GBIME

प्रतिक्रिया दिनुहोस्